به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، آیتالله زمانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان در این همایش که به مناسبت بزرگداشت شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی برگزار شد، با ابراز خرسندی از طرح مباحث نظری، تصریح کرد: هدف از این بزرگداشتها نباید صرفاً بررسی گذشته باشد، بلکه باید با تمرکز بر اندیشههای شخصیتها، عناصر جامعهساز برای آینده را استخراج کنیم.
فقه حکمرانی زیرمجموعه فقه تمدنی است
وی بحث «فقیه کارگزار» را ذیل مبحث کلانتر «فقه تمدنی» تعریف کرد و با اشاره به خلأهای نظری موجود در حوزه، پنج شاخص مهم برای فقه تمدنی را اینگونه برشمرد:
۱. جامعیت و اصالت جامعه: آیتالله زمانی با بیان اینکه فقه تمدنی ضمن توجه به فرد، اصالت را به جامعه میدهد، گفت: حتی عباداتی نظیر حج و نماز جماعت نیز با رویکرد اجتماعی تحلیل میشوند.
۲. نظامسازی: این استاد حوزه تأکید کرد: تحقق فقه تمدنی بدون ایجاد نظامهای حقوقی، اقتصادی، فرهنگی و تربیتی منسجم امکانپذیر نیست و این نظامها باید در کنار هم به یک حکمرانی جهانی بینجامند.
۳. زیرساختهای عقلی و فلسفی: وی تمدن را نیازمند مبانی فلسفی مستحکم دانست و تصریح کرد: تمدن یا بر اساس فلسفه توحیدی استوار است یا فلسفه الحادی غرب. فقهِ جدا از این مبانی، توان تمدنسازی نخواهد داشت.
۴. موضوعشناسی تخصصی و تعامل با علوم تجربی: آیتالله زمانی با انتقاد از بیتوجهی به یافتههای علوم تجربی، با ذکر مثال پیچیدگی موضوع «رمزارزها» هشدار داد: حوزه باید در ارتباط وثیق با دانشگاه و متخصصان باشد تا موضوعشناسی دقیق و تخصصی شکل گیرد. اگر این تعامل نباشد، فقیه یا متوقف میماند یا جامعه بدون حکم شرعی به راه خود میرود.
۵. مدیریت و عملیاتیسازی: وی تئوریپردازی صرف را ناکافی خواند و افزود: فقیهی که فتوا میدهد و رها میکند، نمیتواند تمدن بسازد؛ بلکه باید بتواند سلایق و خواستههای اجتماعی را در چارچوب شرع مدیریت عملیاتی کند.
عناصر چهارگانه «ولایت» در فقیه کارگزار
آیتالله زمانی در بخش دوم سخنان خود، «فقیه کارگزار» را کسی دانست که تمام فعل و انفعالاتش ذیل عنوان «ولایت» تعریف میشود. وی برای تحقق این مفهوم در فلسفه سیاسی اسلام، چهار عنصر را ضروری دانست که به گفته او، همگی در شهید رئیسی متجلی بود:
· عنصر اول: عدالت: ولایت بدون عدالت معنا ندارد. عدالت درونی به معنای اجرای قانون بدون رانت و ویژهخواری، و عدالت بیرونی به معنای ظلمستیزی و استکبارستیزی. وی با اشاره به سیره شهید بهشتی و شهید رئیسی تأکید کرد: رانت و ویژهخواری در حریم ولایت نمیگنجد.
· عنصر دوم: توسعه: فقیه کارگزار باید به دنبال توسعه همهجانبه و متوازن بر اساس مدل توحیدی اسلام در تمام ابعاد اخلاقی، فرهنگی و اقتصادی باشد.
· عنصر سوم: قدرت: این استاد سطوح عالی حوزه با تفکیک قدرت سخت (نظامی) و قدرت نرم (مردم)، شهید رئیسی را مصداق بارز قدرت نرم خواند و گفت: دلیل تشییع جنازه میلیونی او نیز تسخیر دلهای مردم بود. قدرتی که نه با زور، که با نفوذ قلبی، تابآوری اجتماعی را بالا میبرد.
· عنصر چهارم: امانت: حاکم در فلسفه سیاسی اسلام، مالک نیست بلکه «امین» خدا و خلق است. آیتالله زمانی با روایت خاطرهای از شهید رئیسی در زمان تولیت آستان قدس و پرداخت بهای غذای مصرفی پیش از ترک مسئولیت، امانتداری را فصل ممیز فقیه کارگزار اسلامی دانست.
مشروعیت ملکوتی؛ حلقه مفقوده حکومتداری
وی در پایان، حلقه نهایی فقیه کارگزار را «مشروعیت ملکوتی» و دریافت تأییدات ولی حقیقی عالم (امام زمان عج) دانست و گفت: صرف انتخابات و مشروعیت حقوقی کافی نیست؛ کارگزار باید با دارا بودن این عناصر، کاری کند که با امام معصوم گره بخورد. شهید رئیسی با واجد بودن این شاخصها، الگویی تمامعیار از فقیه کارگزار در تراز تمدن اسلامی ارائه کرد.