به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، حجتالاسلام حامد اهتمام، معاون فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان در تحلیلی جامع از ساختارهای انسجام اجتماعی در ایران، بر ضرورت تبدیل انرژی همبستگی در زمان بحران به سرمایه اجتماعی نهادینه، بهمثابه ضرورتی حیاتی برای بقای جامعه در شرایط ناامن تأکید کرد.
وی با تبیین مدلهای کلاسیک جامعهشناسی، به متمایزکردن دو نوع آرمانی همبستگی پرداخت و افزود: طبق نظریات مستقر، همبستگی مکانیکی (مبتنی بر شباهتهای فردی در جوامع سنتی) و همبستگی ارگانیکی (مبتنی بر تقسیم کار پیچیده در جوامع مدرن) چارچوبهای اصلی تحلیل انسجام بودهاند. با این حال، با توجه به واقعیتهای معاصر ایران، میتوان از ظهور الگویی سوم سخن گفت.
معاون فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان با اشاره به تجمعات گسترده و واکنشهای ملی در مواجهه با تهدیدات خارجی بیان کرد: در تاریخ معاصر ایران، نوع سومی از همبستگی شکل میگیرد که نه مبتنی بر شباهتهای سنتی است و نه تقسیم کار مدرن؛ بلکه این همبستگی بر پایه تهدید خارجی مشترک و واکنش آنی به خطر بنا میشود. این الگو، طیفهای مختلف اجتماعی و سیاسی را در زمانهای بحرانی مانند جنگها و تنشهای اخیر بهطور موقت متحد میکند.
چالش پایداری و ضرورت نهادسازی
وی با نگاهی واقعبینانه به روند تاریخی این پدیده هشدار داد: این نوع همبستگی با وجود قدرت و گستردگی در زمان بحران، پس از فروکشکردن تهدید، تمایلی به ماندگاری ندارد و جامعه بار دیگر به وضعیت پیش از بحران بازمیگردد و در شرایط ناامن فعلی و تداوم تهدیدات، تبدیل این انرژی گذرا به سرمایه اجتماعی پایدار، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی ملی برای حفظ انسجام در دوران پس از بحران است.
اهتمام راهکار اصلی برای تحقق این گذار را نهادسازی دانست و تصریح کرد: برای اینکه همبستگی از حالت هیجانی خارج و به سرمایه اجتماعی تبدیل شود، باید از مدل کمکرسانی صرف در بحران به سمت ایجاد ساختارهای منظم حرکت کرد.
وی در پایان گفت: ایجاد انجمنها، خیریهها و گروههای محلی دارای قوانین مشخص و مدیریت منظم، کلید اصلی این مسیر است. سرمایه اجتماعی به اعتماد نیاز دارد و اعتماد نیز بدون وجود قواعد شفاف مشارکت شکل نمیگیرد. فقط زمانی که قوانین مشخص باشد، افراد اطمینان مییابند که تلاشهایشان بیهوده نیست و این اطمینان، پویایی را از واکنشی آنی به یک سیستم اجتماعی پایدار تبدیل میکند.